[AMS 2026] VIAC - DAV - triển khai thành công Hội thảo chuyên đề "Vấn đề thẩm quyền trong tranh chấp chuỗi và thực tiễn tranh chấp tài chính"

Sáng ngày 19/3/2026, thuộc khuôn khổ Chuỗi Hội thảo chuyên đề và Diễn đàn Khoa học Trọng tài - Hòa giải 2026 (AMS 2026), Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp cùng Học viện Ngoại giao (DAV) và Trường Kinh tế, Luật và Quản lý Nhà nước (CELG), Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH) triển khai thành công Hội thảo chuyên đề “Vấn đề thẩm quyền trong tranh chấp chuỗi và thực tiễn tranh chấp tài chính”. Hội thảo quy tụ chuyên gia đến từ nhiều lĩnh vực cùng sự tham gia của hơn 250 đại biểu tham dự song song tại hai điểm cầu Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

PGS. TS. Phạm Duy Nghĩa – Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC)

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS. TS. Phạm Duy Nghĩa – Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) nhấn mạnh sự gia tăng đáng kể của các tranh chấp trong lĩnh vực tài chính trong thời gian gần đây. Theo số liệu thống kê, từ năm 2024, tranh chấp tài chính là một trong 05 lĩnh vực có số lượng vụ việc được thụ lý và giải quyết nhiều nhất tại VIAC; riêng năm 2025 ghi nhận xu hướng phát sinh hàng loạt các tranh chấp, với tính chất pháp lý tương đồng. PGS. TS. Phạm Duy Nghĩa đánh giá, hằng năm, số lượng giao dịch tài chính luôn ở mức cao hoặc rất cao, được thực hiện qua các hình thức, nền tảng khác nhau; cùng với đó, mức độ phức tạp của các giao dịch cũng ngày càng tăng. Ở góc độ tố tụng trọng tài, ông cũng nhận định, thẩm quyền là một trong những yếu tố cốt lõi mà Hội đồng Trọng tài phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đi vào xét xử nội dung vụ tranh chấp.

Đặt trong bối cảnh chuỗi tranh chấp, khi các vụ tương tự cùng được giải quyết, yếu tố thẩm quyền có thể được đối chiếu, viện dẫn hoặc khai thác như một chiến lược tố tụng của các bên. Không những vậy, việc tồn tại song song nhiều cơ chế: giữa tòa án và trọng tài, giữa trọng tài trong nước và nước ngoài, và trong tương lai có thể bao gồm cả các thiết chế trong và ngoài Trung tâm Tài chính Quốc tế, đặt ra yêu cầu phải xác định rõ thẩm quyền của các cơ quan giải quyết tranh chấp, tránh việc có các quyết định, đánh giá khác nhau giữa các tranh chấp, gây khó khăn, kéo dài thời gian giải quyết.

Từ các ý trên, PGS. TS. Phạm Duy Nghĩa bày tỏ kỳ vọng các trao đổi tại Hội thảo sẽ góp phần giúp doanh nghiệp, luật sư nhận diện các vướng mắc, đồng thời gợi mở định hướng hoàn thiện cơ chế giải quyết chuỗi tranh chấp trong lĩnh vực tài chính.

Ông Nguyễn Mạnh Đông – Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao (DAV)

Đại diện Học viện Ngoại giao, ông Nguyễn Mạnh Đông – Phó Giám đốc Học viện, phát biểu chào mừng Hội thảo. Theo ông Đông, trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế (VIFC) tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng với khung khổ pháp lý đặc thù, các giao dịch tài chính quy mô lớn, đặc biệt là các giao dịch có yếu tố nước ngoài và sự tham gia của nhiều định chế tài chính quốc tế, được kỳ vọng sẽ gia tăng mạnh mẽ trong thời gian tới. Ông Đông đánh giá xu hướng này không chỉ mở ra dư địa phát triển đáng kể cho thị trường tài chính mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện cơ chế pháp lý nhằm xử lý hiệu quả các tranh chấp phát sinh. Theo ông, nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến lợi nhuận, mà còn đặc biệt chú trọng đến khả năng bảo đảm thực thi quyền và hiệu quả của cơ chế giải quyết tranh chấp khi rủi ro xảy ra. Do đó, việc hoàn thiện các cơ chế giải quyết tranh chấp, nhất là đối với các giao dịch đa bên, đa hợp đồng, có ý nghĩa then chốt trong việc củng cố niềm tin thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút dòng vốn quốc tế.

TS. Trần Thị Tuấn Anh – Phó Hiệu trưởng Trường Kinh tế, Luật và Quản lý Nhà nước (CELG), Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH)

TS. Trần Thị Tuấn Anh – Phó Hiệu trưởng Trường Kinh tế, Luật và Quản lý Nhà nước (CELG), Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH) đánh giá cao ý nghĩa của Hội thảo Chuyên đề trong khuôn khổ Chuỗi sự kiện AMS 2026. Bà cho biết đây là năm thứ tư liên tiếp CELG-UEH phối hợp cùng VIAC triển khai các hoạt động học thuật thuộc Chuỗi AMS, qua đó tiếp tục khẳng định sự hợp tác chặt chẽ giữa hai bên trong việc thúc đẩy nghiên cứu và đối thoại chuyên môn về trọng tài – hòa giải. Theo TS. Tuấn Anh, Hội thảo không chỉ là diễn đàn học thuật mà còn đóng vai trò là cầu nối hiệu quả giữa giới nghiên cứu và người hành nghề thực tiễn, góp phần làm rõ các vấn đề pháp lý và đề xuất giải pháp hoàn thiện khung khổ pháp luật về giải quyết tranh chấp theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế. Trong đó, chủ đề năm 2026 cũng đi sâu vào các vấn đề pháp lý phát sinh từ tranh chấp tài chính - lĩnh vực đang nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp và giới nghiên cứu trong thời gian gần đây. Theo TS. Tuấn Anh, hướng tiếp cận nội dung này cũng phù hợp với định hướng của CELG và UEH nói chung khi nhà trường là thành viên chiến lược của VIFC-HCMC với vai trò tham gia tư vấn chính sách, đào tạo nguồn nhân lực và góp phần vận hành Trung tâm.

Lễ ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác giữa Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) và Trường Kinh tế, Luật và Quản lý Nhà nước (CELG), Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH)

Đồng thời, tại Hội thảo, VIAC và CELG-UEH đã ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác trên cơ sở thống nhất cao giữa hai bên. Sự kiện này tiếp tục đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa hai đơn vị trong các lĩnh vực nghiên cứu, đào tạo và trao đổi chuyên gia liên quan đến trọng tài và các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR). Biên bản ghi nhớ này là nền tảng để hai bên tiếp tục phát huy thế mạnh, cùng xây dựng và triển khai các chương trình, sáng kiến có giá trị, mang lại thông tin thiết thực cho giảng viên, sinh viên, cộng đồng doanh nghiệp và luật sư.

Chuyên gia Phiên 1 tại điểm cầu Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và tham dự trực tuyến

Mở đầu Hội thảo, Phiên thảo luận 01 tập trung thảo luận về vấn đề “Thẩm quyền trọng tài trong tranh chấp chuỗi và vướng mắc phát sinh”. Phiên thảo luận được điều phối bởi ông Nguyễn Mạnh Đông – Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao (DAV), cùng sự tham gia thảo luận của PGS. TS. Trần Văn Nam – Giảng viên cao cấp Khoa Luật, Trường Chính sách và Quản lý công, Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU), Trọng tài viên VIAC; ThS. Vũ Thị Hằng – Phó Trưởng Ban Thư ký Tố tụng, Thành viên Hội đồng Khoa học VIAC; TS. Lữ Lâm Uyên – Giám đốc Chương trình Đào tạo Luật Kinh doanh Quốc tế, Trường Kinh tế, Luật và Quản lý Nhà nước (CELG), Đại học Kinh tế TP. HCM (UEH); và TS. LS. Nguyễn Trung Nam – Luật sư sáng lập Công ty Luật EPLegal, Phó Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) thuộc VIAC, Trọng tài viên VIAC.

Trong đó, Phiên thảo luận 1 tập trung làm rõ các nguyên tắc cốt lõi và những vấn đề pháp lý đáng chú ý liên quan đến thẩm quyền đối với các tranh chấp theo chuỗi. Trên cơ sở đó, các nội dung được trao đổi tại Phiên thảo luận 1 bao gồm:

• Sự khác biệt của thỏa thuận trọng tài và những xung đột về thẩm quyền giữa các tranh chấp trong chuỗi

Trên thực tế, trong một chuỗi giao dịch, mỗi hợp đồng có thể được thiết kế với điều khoản giải quyết tranh chấp riêng biệt, dẫn đến việc các bên lựa chọn những cơ chế giải quyết khác nhau, quy tắc tố tụng khác nhau, thậm chí là luật áp dụng và địa điểm trọng tài khác nhau. Sự thiếu thống nhất này làm phát sinh nhiều rủi ro cho quá trình giải quyết tranh chấp, nhất là khi các tranh chấp có liên hệ chặt chẽ về tình tiết và quan hệ pháp lý nhưng lại được xử lý bởi các hội đồng trọng tài khác nhau. Các chuyên gia cho rằng, hệ quả có thể phát sinh đó là sự xuất hiện của các phán quyết không nhất quán, làm suy giảm tính dự đoán và hiệu quả của cơ chế trọng tài, đồng thời gia tăng chi phí và thời gian tố tụng cho các bên.

• Nguyên tắc Kompetenz-Kompetenz và các cân nhắc của Hội đồng Trọng tài trong xác định thẩm quyền giải quyết, phạm vi tranh chấp thuộc thẩm quyền

Nguyên tắc Kompetenz-Kompetenz (Hội đồng Trọng tài có quyền tự xác định thẩm quyền của mình) là một nguyên tắc nền tảng trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, cho phép Hội đồng Trọng tài được ưu tiên xem xét hiệu lực của thỏa thuận trọng tài, sự tồn tại của tranh chấp cũng như phạm vi các vấn đề thuộc thẩm quyền giải quyết. Tuy nhiên, trong bối cảnh tranh chấp chuỗi với cấu trúc giao dịch phức tạp, việc áp dụng nguyên tắc đặt ra nhiều vấn đề cần cân nhắc. Theo các chuyên gia, trên thực tiễn, mỗi hợp đồng trong cùng chuỗi giao dịch có thể chứa đựng các thỏa thuận trọng tài khác nhau về phạm vi và chủ thể ràng buộc, khiến việc xác định thẩm quyền trọng tài có sự không đồng nhất. Do đó, Hội đồng Trọng tài cần phải cân nhắc đủ các yếu tố để đảm bảo không phát sinh rủi ro hay có các khiếu nại về thẩm quyền. Việc vận dụng nguyên tắc Kompetenz - Kompetenz không chỉ dừng lại ở việc xác định “có hay không có thẩm quyền”, mà còn liên quan đến việc xác định phạm vi thẩm quyền một cách hợp lý và hiệu quả, nhằm tránh tình trạng giải quyết chồng chéo, không toàn diện hoặc bỏ sót các quan hệ tranh chấp có liên quan mật thiết.

• Ảnh hưởng của quyết định thẩm quyền giữa các vụ trong cùng chuỗi tranh chấp

Tiếp nối các trao đổi về việc xác định thẩm quyền trong tranh chấp chuỗi, các chuyên gia thảo luận về các ảnh hưởng của quyết định thẩm quyền giữa các vụ trong cùng chuỗi tranh chấp. Theo đó, các chuyên gia chỉ ra thực tiễn, khi có nhiều tranh chấp tương tự phát sinh hàng loạt hoặc nhiều tranh chấp phát sinh từ cùng một cấu trúc giao dịch, cách một Hội đồng Trọng tài xác định thẩm quyền, lý giải về phạm vi thỏa thuận trọng tài, xác định chủ thể bị ràng buộc, hay đánh giá mối quan hệ giữa các hợp đồng, v.v. có thể được các bên sử dụng như một cơ sở tham chiếu trong các vụ việc tiếp theo. Ở một khía cạnh tích cực, điều này góp phần nâng cao tính dự đoán và định hướng lập luận cho các bên trong quá trình giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng, việc này cũng có đưa ra những rủi ro cho phán quyết trọng tài; đồng thời, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với Hội đồng Trọng tài và các trung tâm trọng tài trong việc bảo đảm tính nhất quán của phán quyết trọng tài và sự thống nhất trong quá trình giải quyết tranh chấp. Trường hợp các Hội đồng Trọng tài khác nhau đưa ra các kết luận không đồng nhất về thẩm quyền có thể dẫn đến sự khác biệt trong việc xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết, làm cho quá trình xử lý tranh chấp trở nên kéo dài và tốn kém hơn, mà còn có thể dẫn đến tình trạng các tranh chấp liên quan không được xem xét một cách tổng thể và nhất quán.

Chuyên gia Phiên 2 lần lượt tại điểm cầu Hà Nội & TP. Hồ Chí Minh

Phiên thảo luận 02 với nội dung “Tranh chấp chuỗi trong các giao dịch tài chính và thách thức đối với thẩm quyền trọng tài” được điều phối bởi TS. Dương Kim Thế Nguyên – Trưởng Khoa Luật, Trường Kinh tế, Luật và Quản lý Nhà nước (CELG), Đại học Kinh tế TP. HCM (UEH), cùng sự tham gia thảo luận của ThS. Hoàng Huy Trường – Trưởng Ban Pháp chế Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh; PGS. TS. Võ Trí Hảo – Chuyên gia Viện Pháp luật Quốc tế & So sánh, Trườnng Đại học Kinh tế – Luật, ĐHQG TP. Hồ Chí Minh (UEL), Trọng tài viên VIAC; LS. Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật TNHH ANVI, Trọng tài viên VIAC, Hòa giải viên VMC; và TS. LS. Nguyễn Thị Thu Trang – Trưởng phòng Trọng tài, Công ty Luật TNHH Tư vấn Độc lập (Dzungsrt & Associates).

Trong Phiên thảo luận thứ hai, các chuyên gia tập trung phân tích thực tiễn tranh chấp chuỗi trong lĩnh vực tài chính, chú trọng phân tích về cấu trúc chuỗi giao dịch tài chính và những thuận lợi  và giới hạn về thẩm quyền của trọng tài trong quá trình giải quyết. Trên cơ sở đó, các chuyên gia đã đưa ra một số khuyến nghị nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong việc nhận diện rủi ro và lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp.

• Cấu trúc của chuỗi giao dịch tài chính và những rào cản/giới hạn trong thẩm quyền của trọng tài

Trong các giao dịch tài chính hiện đại, các chuyên gia chỉ ra cấu trúc của một số giao dịch điển hình gồm có: (i) khoản vay kèm theo các hợp đồng bảo đảm (thế chấp, cầm cố, bảo lãnh); (ii) cấu trúc tài trợ có sự tham gia của nhiều bên như bên cho vay - bên vay - bên bảo lãnh - bên giữ tài sản bảo đảm; v.v.. Điểm chung của các cấu trúc này là một giao dịch được hình thành bởi nhiều hợp đồng độc lập về mặt pháp lý, dẫn đến việc khi phát sinh vi phạm, tranh chấp không dừng lại ở một quan hệ hợp đồng riêng lẻ mà lan sang toàn bộ chuỗi giao dịch, hình thành nên các tranh chấp có mối liên hệ chặt chẽ về tình tiết và pháp lý. Tuy nhiên, trong bối cảnh đó, việc xác định thẩm quyền của trọng tài lại đặt ra nhiều giới hạn đáng lưu ý, đặc biệt khi có sự tham gia của bên thứ ba. Theo nguyên tắc, trọng tài chỉ có thẩm quyền đối với các bên bị ràng buộc bởi thỏa thuận trọng tài; do đó, các chủ thể như bên bảo lãnh, bên nhận thế chấp hoặc bên nhận chuyển nhượng, nếu không tham gia hoặc không chấp nhận thỏa thuận này, sẽ không thuộc phạm vi giải quyết. Các chuyên gia cho rằng điều này dẫn đến một số rủi ro pháp lý nhất định. Trước hết, các tranh chấp liên quan khó có thể được giải quyết trong cùng một thủ tục trọng tài, mà có thể phải được xử lý ở nhiều cơ chế khác nhau. Bên cạnh đó, phán quyết trọng tài có thể không bao quát đầy đủ toàn bộ quan hệ tranh chấp hoặc gặp khó khăn trong thi hành do thiếu sự tham gia của các chủ thể liên quan. Ngoài ra, việc tồn tại song song các cơ chế giải quyết tranh chấp cũng có thể dẫn đến những kết luận khác nhau về cùng một vấn đề pháp lý, làm ảnh hưởng đến tính nhất quán và hiệu quả của quá trình giải quyết tranh chấp.

• Tranh chấp phát sinh trong trung tâm tài chính quốc tế và sự chồng chéo thẩm quyền

Quan sát thực tiễn quốc tế cho thấy, tại các trung tâm tài chính quốc tế (IFC) như Dubai, Singapore hay Abu Dhabi, các cơ chế phân định thẩm quyền thường được thiết kế tương đối rõ giữa hệ thống giải quyết tranh chấp nội khu và các cơ chế ngoài khu như tòa án quốc gia hoặc trọng tài quốc tế. Cách tiếp cận này cho phép các bên linh hoạt lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp, nhưng đồng thời cũng đặt ra khả năng tồn tại nhiều cơ chế cùng có thẩm quyền trong một số trường hợp. Trong bối cảnh Việt Nam đang định hình Trung tâm tài chính quốc tế (VIFC), vấn đề này càng trở nên đáng lưu ý. Khi phát sinh các chuỗi tranh chấp từ các giao dịch liên quan đến các chủ thể trong VIFC, các bên có thể lựa chọn các cơ chế khác nhau như Tòa án chuyên biệt trong VIFC, Trung tâm trọng tài quốc tế thuộc VIFC hoặc các trung tâm trọng tài thương mại tại Việt Nam. Các chuyên gia cho rằng, sự đa dạng này tạo điều kiện để các bên lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp với nhu cầu và đặc thù giao dịch. Tuy nhiên, nếu không được thiết kế và kiểm soát một cách hợp lý, việc tồn tại nhiều cơ chế giải quyết tranh chấp cũng có thể dẫn đến một số rủi ro nhất định, đặc biệt là khi các tranh chấp có tính chất giống nhau hoặc có liên hệ chặt chẽ, nhưng được xử lý tại các cơ quan khác nhau.

• Khuyến nghị thiết kế điều khoản trọng tài đối với tranh chấp tài chính hàng loạt: Từ tiêu chuẩn đến đặc thù

Theo các chuyên gia, để kiểm soát hiệu quả vấn đề xác định thẩm quyền trong các chuỗi giao dịch, cần tiếp cận ngay từ giai đoạn thiết kế cấu trúc giao dịch và đàm phán điều khoản giải quyết tranh chấp. Việc lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp vì vậy cần được đặt song song với quá trình thương thảo hợp đồng, thay vì chỉ xem xét khi tranh chấp phát sinh. Các bên nên ưu tiên thiết kế điều khoản trọng tài thống nhất hoặc có tính tương thích cao trong toàn bộ chuỗi hợp đồng, đồng thời quy định rõ phạm vi thẩm quyền và cơ chế ưu tiên áp dụng nhằm hạn chế xung đột giữa các cơ chế giải quyết tranh chấp. Bên cạnh đó, đối với các giao dịch có cấu trúc đa bên, cần dự liệu khả năng mở rộng phạm vi áp dụng thỏa thuận trọng tài đối với các chủ thể liên quan. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng, việc chủ động kiểm soát ngay từ đầu không chỉ giúp hạn chế rủi ro về thẩm quyền, mà còn góp phần bảo đảm tính nhất quán và hiệu quả trong quá trình giải quyết các tranh chấp chuỗi phát sinh từ các giao dịch tài chính, đặc biệt trong bối cảnh phát triển các trung tâm tài chính quốc tế như VIFC.

Phiên thảo luận với nhiều ý kiến trao đổi sôi nổi từ các chuyên gia và đại biểu tham dự đã khép lại Hội thảo. Các nội dung thảo luận không chỉ làm rõ vấn đề thẩm quyền trong các tranh chấp chuỗi, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, mà còn cung cấp những góc nhìn thực tiễn cùng các khuyến nghị thiết thực, giúp các bên chủ động xây dựng phương án hiệu quả để phòng ngừa, giải quyết loại tranh chấp này.

Một số hình ảnh tại Hội thảo

__________________________________

Chuỗi Hội thảo chuyên đề và Diễn đàn Khoa học Trọng tài – Hòa giải (Arbitration – Mediation Symposium – AMS) là chuỗi sự kiện chuyên môn trọng điểm được VIAC phối hợp cùng các đối tác khối viện, trường, cơ sở đào tạo luật triển khai định kỳ. Qua nhiều năm tổ chức, AMS đã thu hút sự quan tâm rộng rãi của giới học thuật và cộng đồng hành nghề pháp lý, trở thành diễn đàn trao đổi, thảo luận các vấn đề pháp lý nổi bật liên quan đến trọng tài và hòa giải thương mại.

Năm 2026 đánh dấu lần thứ tư liên tiếp chuỗi sự kiện AMS được triển khai. Đáng chú ý, đây cũng là lần đầu tiên VIAC phối hợp tổ chức với các đối tác tại cả hai đầu Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, qua đó, mở rộng phạm vi kết nối giữa giới nghiên cứu, luật sư, trọng tài viên và cộng đồng doanh nghiệp, v.v. Với quy mô tổ chức được mở rộng cùng sự đồng hành của nhiều đối tác uy tín, AMS 2026 được kỳ vọng sẽ tiếp tục ghi nhận nhiều ý kiến trao đổi, thảo luận có giá trị, góp phần thúc đẩy sự phát triển của hoạt động trọng tài thương mại và hòa giải thương mại tại Việt Nam.

Với chủ đề xuyên suốt là “Tranh chấp chuỗi - Xu hướng, thực tiễn và vấn đề phát sinh”, AMS 2026 triển khai 03 Hội thảo chuyên đề vào thứ Năm hàng tuần từ ngày 12/03/2026 đến ngày 26/03/2026 và 01 Diễn đàn khoa học được tổ chức vào ngày 03/04/2026.

Sự kiện tiếp theo:

Hội thảo chuyên đề 3 "Thủ tục rút gọn trong giải quyết tranh chấp chuỗi và thực tiễn tranh chấp kinh doanh thương mại"

>>> Click để xem thông tin chi tiết và đăng ký tham dự